\gdef\red#1{{\color{cb8680}{#1}}} \gdef\green#1{{\color{4f8d63}{#1}}} \gdef\gray#1{{\color{gray}{#1}}} \gdef\purple#1{{\color{B189C6}{#1}}} \gdef\orange#1{{\color{dfa04b}{#1}}} \gdef\white#1{{\color{white}{#1}}} \gdef\blue#1{{\color[rgb]{0.20, 0.43, 0.75}{#1}}} \gdef\yellow#1{{\color[rgb]{0.984375, 0.9140625, 0.62109375}{#1}}}

复数基础

课程概况

  • 这是一门 数学课:核心是数学,但是处处渗透物理思想
  • 同时也是一门 语言课:学会用复数说话,用方程描述物理规律,用特殊函数刻画物理状态与状态的演化

课程概况

  • 数学是一门独立的、有内在生命力、独特价值评价体系的学科

    数学不只是工具

    数学为物理提供工具,但数学 不仅仅 是物理的工具。

  • 数学是物理的 语言:没有数学,物理学家难以进行精确表达思想和传递信息

    普世语言

    甚至可能是整个多重宇宙中所有智慧生物的普世语言。

课程概况

  • 反过来,物理也可以为数学反哺许多新奇的思想和生成数学结构

    来自物理的反作用

    广义相对论与微分几何,散射振幅与代数几何,杨-米尔斯理论与微分拓扑,超对称与算子代数、代数簇

课程概况

  • 《数学物理方法》是众多后续课程和科研的基石

  • 电动力学、量子力学:数理方程的求解

    统计力学:复变函数、级数、积分技巧

    量子场论:复变函数、积分技巧、数理方程的求解

    广义相对论:数理方程的求解

    通信与信息技术:傅里叶级数、傅里叶变换,δ\delta 函数

  • 现代理论物理可能需要远超本课程所涵盖的内容:微分与代数几何、抽象代数结构、复杂微分方程

课程概况

  • 《数学物理方法》:主要介绍两个基本要素
    • 复数与复变函数
    • 数理方程与特殊函数 (作为数理方程的解)

课程概况

课程主页

  • 助教:张锦鹏同学
  • 平时成绩 (期中考察、课堂表现、考勤、作业情况) 40%;期末成绩 60%

本章概要

  • 回顾数的概念与历史

  • 复数

    复数、复数的表示方法、复数的性质

  • 点集基础

    内点、边界点、聚点、特殊点集

  • 解析函数

    复可导性、Cauchy-Riemann 条件、多值函数与支点

数的概念与历史

自然数

  • 自然数 (natural numbers),N\mathbb{N}

    0,1,2,3,4,\orange{0}, 1, 2, 3, 4, \ldots

    开始

  • 用于标记现实物体、事件的数量

自然数

  • 原始社会用 绳结 计数

    印加文明的记事绳结:奇普 (khipu)

自然数

  • 古埃及和巴比伦、古中国、古印度文明逐步出现 书写符号 来计数,包括阿拉伯数字

    古埃及的数字符号 (一划,马蹄,绳索,睡莲,弯曲的手指,青蛙,Heh)

自然数

  • 现代社会发展出「正」字计数法

整数

  • 整数 (integers, "whole" in Latin),Z\mathbb{Z}

    ,5,4,3,2,1,0,1,2,3,4,5,\ldots, -5, -4, -3, -2, -1, 0, 1, 2,3,4,5 , \ldots

整数

  • 出现在一些早期文明中:古中国、古印度、古希腊

  • 比较明确地提出整数的概念:毕达哥拉斯学派、欧几里得等学者

有理数

  • 有理数 (rational numbers),Q\mathbb{Q}

    34,20212022,2333666,3.1415926,4, .- \frac{3}{4}, \quad \frac{2021}{2022}, \quad \frac{2333}{666}, \quad - 3.1415926, \quad 4 , \quad \ldots \ .

  • 古希腊和印度科学家对有理数进行研究

无理数

  • 无理数 (irrational numbers)

    e,π,2,3,e, \qquad \pi, \qquad \sqrt{2}, \qquad \sqrt{3}, \qquad \ldots

无理数

  • 毕达哥拉斯学派的数学家 Hippasus 提出 2\sqrt{2} 是一种之前没有研究过的数:无理数
    毕达哥拉斯认为"数是绝对的、万物皆数 (all is number)",拒绝接受无理数的存在,对 Hippasus 处以 死刑 (推海里淹死)。

  • 公元前一世纪左右,《九章算术》记载了开方运算中出现的无理数

无理数

  • 在 16 世纪的欧洲,人们逐渐接受 负数分数,到 18、19 世纪人们以 代数数超越数 两种角度思考和研究无理数。

    代数数

    整系数多项式的根;超越数即为 非代数数

  • 18, 19世纪数学家 Lambert、Legendre、Weierstrass、Cantor、Dedekind 等都对无理数进行深入的研究

实数

  • 实数 (real numbers), R\mathbb{R}:有理数与无理数的并集

  • 中世纪时,阿拉伯数学家提出实数的概念

  • "实 (real)"来自 17 世纪的笛卡尔

    实根与虚根

    17 世纪的数学家已经在研究代数方程根,分为实根 (real roots) 和虚根 (imaginary roots)

实数

  • 有理数和无理数密密麻麻 无缝 形成实数轴 (real line)

    拓扑

    "密密麻麻、无缝"是一种拓扑概念

实数

  • 实数及其加、乘运算满足基本代数性质:对任意 a,bRa, b \in \mathbb{R}
    • 加法 交换a+b=b+aa + b = b + a结合(a+b)+c=a+(b+c)(a + b) + c = a + (b + c)
    • 乘法 交换ab=baa \cdot b = b a结合(ab)c=a(bc)(a \cdot b) \cdot c = a \cdot (b \cdot c)
    • 加乘 分配 律:a(b+c)=ab+aca \cdot (b + c) = a \cdot b + a \cdot c
    • 加法有 单位元 0R0 \in \mathbb{R}0+a=0+a=a0 + a = 0 + a = a
    • 乘法有 单位元 1R1 \in \mathbb{R}1a=a1=a1 \cdot a = a \cdot 1 = a
    • 乘法有 00a0=0a=0a \cdot 0 = 0 \cdot a = 0
    • 加法有 逆元 a- a(a)+a=0(-a) + a = 0
    • a0a \ne 0,乘法有 逆元 a1a^{-1}a1a=1a^{-1} \cdot a = 1

复数

复数

  • 问题一:非常简单的实 (整) 系数代数方程 x2+1=0x^2 + 1 = 0 是否有解?

    为什么有的方程“有解”,有的方程“无解”

  • 问题二:是否有别的非实数的东西满足上面这些代数性质
  • 目标:扩充实数,使得
    • A: 使得实方程 x2+1=0x^2 + 1 = 0 有解
    • B: 维持实数的代数性质

复数

  • 定义 虚数单位 (imaginary unit) ii,实现目标 A

     i2+1=0 \boxed{ \ i^2 + 1 = 0 \ }

    虚数单位

    有的文献和编程语言使用 i\operatorname{i}, ι\iota, jj 或者 I 或者 1j 代替 ii

复数

  • 定义复数 (complex numbers) 为所有形如 a+bia + bi 的物体,其中 a,bRa, b \in \mathbb{R}

    最初,ii 只是用来构建复数的 工具

复数

  • 对任意复数 z=a+biz = a + b i,定义
    • 实部 (real part) Reza\operatorname{Re}z \coloneqq a
    • 虚部 (imaginary part) Imzb\operatorname{Im}z \coloneqq b
  • 全体复数组成的集合称为 复数集 (the set of all complex numbers) C\mathbb{C}

复数的例子

  • 虚部为零 的复数 a+0iCa + 0 i \in \mathbb{C} (aRa \in \mathbb{R}),简写aa+0ia \coloneqq a + 0 i

    子集关系

    实数集可以看成复数集的子集RC\mathbb{R} \subset \mathbb{C}

  • 实部为零 的复数 0+ai0 + a i (aRa \in \mathbb{R}) 的数称为 纯虚 (pure imaginary) 数简写aiai

复数的例子

  • 虚数单位 ii 对应 0+1i=iC0 + 1 i = i \in \mathbb{C}

    ii 也被看成 复数大家庭的重要成员

  • 01i=iC0 - 1 i = - i \in \mathbb{C}

  • 纯虚数 简写 0+ai=aiC0 + a i = a i \in \mathbb{C}, aR\forall a \in \mathbb{R}

复数的例子

  • 定义:对任意 z=a+biz = a + b i (a,bRa, b \in \mathbb{R}),定义其 复共轭 (complex conjugate)

    zˉ=z=(a+bi)abi .\bar z = z^* = (a + bi)^* \coloneqq a - b i \ .

    读作 z bar 或者 z star。

复数的四则运算

  • 数的最大价值在于运算
  • 加法

    (a1+b1i)+(a2+b2i)(a1+a2)+(b1+b2)i(a_1 + b_1 i) + (a_2 + b_2 i) \coloneqq (a_1 + a_2) + (b_1 + b_2)i

  • 减法

    (a1+b1i)(a2+b2i)(a1a2)+(b1b2)i(a_1 + b_1 i) - (a_2 + b_2 i) \coloneqq (a_1 - a_2) + (b_1 - b_2)i

复数的四则运算

  • 乘法

    (a1+b1i)(a2+b2i)(a1a2b1b2)+(a1b2+a2b1)i .(a_1 + b_1 i) \cdot (a_2 + b_2 i) \coloneqq (a_1 a_2 - b_1 b_2) + (a_1 b_2 + a_2 b_1)i \ .

    减号

    注意结果的实部有个 减号

  • 除法

    a1+b1ia2+b2ia1a2+b1b2a22+b22+a1b2+a2b1a22+b22i .\frac{a_1 + b_1 i}{a_2 + b_2 i} \coloneqq \frac{a_1 a_2 + b_1 b_2}{a_2^2 + b_2^2} + \frac{- a_1 b_2 + a_2 b_1}{a_2^2 + b_2^2} i \ .

复数的四则运算:例子

  • 考虑两个 虚部为零 的复数 zaa+0iz_a \coloneqq a + 0 izbb+0iz_b \coloneqq b + 0 i,其中 a,bRa, b \in \mathbb{R}

    za+zb=(a+b)+(0+0)i=a+bR .z_a + z_b = (a + b) + (0 + 0) i = a + b \in \mathbb{R} \ .

    实数与复数的加法

    由此可见,虚部为零的复数加法跟实数加法是一模一样的。

复数的四则运算:例子

  • 考虑一个虚部为零的复数 (其实就是 实数) zaa+0iz_a \coloneqq a + 0 i,一个 纯虚数 zb0+biz_b \coloneqq 0 + bi,则它们的和

    za+zb=(a+0)+(0+b)i=a+biC .z_a + z_b = (a + 0) + (0 + b)i = a + b i \in \mathbb{C}\ .

    复数的分解

    任何一个复数都可以分解为一个 实数 和一个 纯虚数 的和。

复数的四则运算:例子

  • 考虑 b+0ib + 0i,则

    (b+0i)(0+i)=bi,(0+i)(b+0i)=0+bi(b + 0i)(0 + i) = b i, \qquad (0 + i)(b + 0i) = 0 + bi

    (b+0i)(0+i)=(0+i)(b+0i)=0+bi(b + 0i)(0 + i) = (0 + i)(b + 0i) = 0 + bi

    时常简写

    bi=ibb i = i b

    复数的写法 a+bi=a+iba + bi = a + ib

复数的代数运算

  • 理解这些四则运算有两种思路。
  • (1) 把这些 具体的式子 作为加减乘除运算的 定义,可以验证它们满足之前列举的所有性质 (交换律、结合律、分配律等)
  • (2) 把运算应满足的 规律 (交换律、结合律等) 作为出发点、定义,则上面这些具体的运算规则可以被推导出来,从而获得复数及其运算。

复数的代数运算

定义对象的新思路

"It is not who I am underneath, but what I do,that defines me."

——著名慈善家、企业家 Bruce Wayne

复数的代数运算

  • 复数乘法定义实际上就是 分配律交换律结合律 的结果:把 a1,2+b1,2ia_{1,2} + b_{1,2} i 均看成是 实数 纯虚数

    (a1+b1i)(a2+b2i)= a1a2+b1ib2i+a1b2i+b1ia2= a1a2+b1b2i2+(a1b2+b1a2)i= (a1a2  b1b2)+(a1b2+b1a2)i\begin{align*} (a_1 + b_1 i) (a_2 + b_2 i) =&\ a_1 a_2 + b_1 i b_2 i + a_1 b_2 i + b_1 i a_2 \\ =&\ a_1 a_2 + b_1 b_2 \orange{i^2} + (a_1 b_2 + b_1 a_2) i \\ =&\ (a_1 a_2 \ \orange{-} \ b_1 b_2) + (a_1 b_2 + b_1 a_2) i \end{align*}

复数的代数运算

  • 复数的除法就是 分配律交换律结合律单位元 的结果:设 a1,2+b1,2ia_{1,2} + b_{1,2}i 非零

    a1+b1ia2+b2i= a1+b1ia2+b2ia2b2ia2b2i= (a1+b1i)(a2b2i)(a2+b2i)(a2b2i)= (a1a2+b1b2)+(a1b2+b1a2)ia22+b22= a1a2+b1b2a22+b22+a1b2+b1a2a22+b22i\begin{align*} \frac{a_1 + b_1 i}{a_2 + b_2 i} = & \ \frac{a_1 + b_1 i}{a_2 + b_2 i} \cdot \frac{a_2 - b_2 i}{a_2 - b_2 i}\\ = & \ \frac{(a_1 + b_1 i)(a_2 - b_2 i)}{(a_2 + b_2 i)(a_2 - b_2 i)} \\ = & \ \frac{(a_1 a_2 + b_1 b_2) + (- a_1 b_2 + b_1 a_2 )i}{a_2^2 + b_2^2} \\ = & \ \frac{a_1 a_2 + b_1 b_2}{a_2^2 + b_2^2} + \frac{- a_1 b_2 + b_1 a_2}{a_2^2 + b_2^2} i \end{align*}

复数的代数运算

  • zz 的模方 (modular-square)

    zzˉ=zz=(x+iy)(xiy)=x2+y2 .z \bar z = z z^* = (x + i y)(x - i y) = x^2 + y^2 \ .

    做不可能的事

    x2+y2x^2 + y^2 可以在复数范围内作因式分解:在实数范围内 不可能 的事情,在复数范围内称为 可能,甚至必然

复数的代数运算

  • 幂次运算:对于 n=0,1,2,3,n = 0, 1,2, 3, \dots

    zn=zz...z .z^n = z \cdot z \cdot ... \cdot z \ .

  • 常用结果:i2k=(1)ki^{2k} = (-1)^ki4k=1i^{4k} = 1, kNk \in \mathbb{N}

复数的表示

  • 代数式表示/定义:对任意 zCz \in \mathbb{C},存在 x,yRx, y \in \mathbb{R} 使得

    z=x+yi .z = x + y i \ .

复数的表示

  • 矢量表示:对任意 z=x+yiCz = x + yi \in \mathbb{C},可以在 R2\mathbb{R}^2 上找到一个点/矢量 (x,y)(x,y) 对应

    允许矢量平移,矢量加减法 == 复数加减法

复数的表示

  • 三角表示法:用极坐标来标记矢量表示法中的 x,yx,y

    x=rcosθ,y=rsinθz=rcosθ+irsinθ=r(cosθ+isinθ)x = r \cos \theta, \quad y = r \sin \theta \qquad \Rightarrow z = r \cos \theta + i r \sin \theta = r(\cos\theta + i \sin \theta)

    角度 θR\theta \in \mathbb{R} 称为 辐角 argz\operatorname{arg} z,长度 rr 称为 模 (modulus) z|z|,也称为绝对值。

    r=z=x2+y2r = |z| = \sqrt{x^2 + y^2}

    模的平方

    就是模方:z2=zz=x2+y2=r2|z|^2 = zz^* = x^2 + y^2 = r^2

复数的表示

复数的表示

  • 指数表示法:强行 定义 eiθcosθ+isinθe^{i\theta} \coloneqq \cos \theta + i \sin \theta,从而

    z=reiθ=rexp[iθ]z = r e^{i \theta} = r \exp \left[i \theta\right]

复数的表示

纯虚数的指数的理解

注意 θ\theta实数iθi \theta纯虚数iθi\theta 的指数做 形式 (formal) Taylor 展开

eiθ=n=0+1n!(iθ)n= k=0+1(2k)!(iθ)2k+k=0+1(2k+1)!(iθ)2k+1= k=0+1(2k)!i2kθ2k+k=0+1(2k+1)!i2k+1θ2k+1= k=0+1(2k)!(1)kθ2k+ik=0+1(2k+1)!(1)kθ2k+1= cosθ+isinθ\begin{align*} e^{i \theta} = \sum_{n = 0}^{+\infty} \frac{1}{n!} (i \theta)^n = & \ \sum_{k = 0}^{+\infty} \frac{1}{(2k)!} (i \theta)^{2k} + \sum_{k = 0}^{+\infty} \frac{1}{(2k + 1)!} (i \theta)^{2k + 1} \\ = & \ \sum_{k = 0}^{+\infty} \frac{1}{(2k)!} i^{2k} \theta^{2k} + \sum_{k = 0}^{+\infty} \frac{1}{(2k + 1)!} i^{2k + 1} \theta^{2k + 1} \\ = & \ \sum_{k = 0}^{+\infty} \frac{1}{(2k)!} (-1)^k \theta^{2k} + i \sum_{k = 0}^{+\infty} \frac{1}{(2k + 1)!} (-1)^k \theta^{2k + 1} \\ = & \ \cos \theta + i \sin \theta \end{align*}

复数的表示:辐角多值性

  • 三角表示和指数表示中都涉及 辐角
  • 给定一个非零 zz,其辐角 不唯一。对任意 整数 kk,都有

    z=r(cosθ+isinθ)=r(cos(θ+2πk)+isin(θ+2πk))z = r (\cos \theta + i \sin \theta) = r (\cos (\theta + 2\pi k) + i \sin (\theta + 2\pi k))

    因此,指数表达式也 不唯一

    z=reiθ=rei(θ+2πk)z = re^{i \theta} = r e^{i (\theta + 2\pi k)}

  • 有时候,人们会 人为限制 θ\theta 的一个取值范围,如 θ[0,2π)\theta \in [0, 2\pi),称为一个主值分支

复数的表示:例子

  • z=3+4iz = 3 + 4 i,则利用 r=32+42=5r = \sqrt{3^2 + 4^2} = 5, tanθ=4/3\tan \theta = 4/3

    z=5cos(arctan43)+5sin(arctan43)i=5exp(iarctan43)z = 5 \cos \left(\operatorname{arctan}\frac{4}{3}\right) + 5 \sin \left(\operatorname{arctan}\frac{4}{3}\right) i = 5 \exp \left(i \arctan \frac{4}{3}\right)

复数的表示:例子

  • z=0+3iz = 0 + 3i,则

    z=3cosπ2+3isinπ2=3eiπ2z = 3 \cos \frac{\pi}{2} + 3 i \sin \frac{\pi}{2} = 3 e^{i \frac{\pi}{2}}

复数的表示:特殊值

  • 1-1 的四种写法

    1=1+0i=cosπ+isinπ=eπi-1 = - 1 + 0 i = \cos \pi + i \sin \pi = e^{\pi i}

    移项:欧拉公式

    eπi+1=0e^{\pi i} + 1 = 0

  • +1+1

    e2πi=cos2π+isin2π=1+0i=1e^{2\pi i} = \cos 2\pi + i \sin 2\pi = 1 + 0 i = 1

复数的表示:特殊值

  • 虚数单位 ii

    i=0+i=cosπ2+sinπ2i=eiπ2i = 0 + i = \cos \frac{\pi}{2} + \sin \frac{\pi}{2} i = e^{ i \frac{\pi}{2}}

  • 负虚数单位 i- i

    i=0i=cos(π2)+sin(π2)i=eiπ2- i = 0 - i = \cos ( - \frac{\pi}{2}) + \sin (-\frac{\pi}{2}) i = e^{ - i \frac{\pi}{2}}

指数表示下的乘除运算

  • 在代数式表示法中,乘法和除法的表达式都非常复杂。

  • 定理:考虑 z1=r1eiθ1z_1 = r_1 e^{i \theta_1}z2=r2eiθ2z_2 = r_2 e^{i \theta_2}。则

    z1z2=r1r2ei(θ1+θ2),z1z2=r1r2ei(θ1θ2) .z_1 z_2 = r_1 r_2 e^{i (\theta_1 + \theta_2)}, \qquad \frac{z_1}{z_2} = \frac{r_1}{r_2} e^{i (\theta_1 - \theta_2)} \ .

    证明

    利用三角表示法:z1,2=r1(cosθ1,2+isinθ1,2)z_{1,2} = r_1 (\cos\theta_{1,2} + i \sin \theta_{1,2}),得到

    z1z2= r1r2(cosθ1+isinθ1)(cosθ2+isinθ2)= r1r2(cosθ1cosθ2sinθ1sinθ2+isinθ1cosθ2+icosθ1sinθ2)\begin{align*} z_1 z_2 = & \ r_1 r_2 (\cos \theta_1 + i \sin \theta_1)(\cos \theta_2 + i \sin \theta_2) \\ = & \ r_1 r_2 (\purple{\cos \theta_1 \cos\theta_2 - \sin \theta_1 \sin\theta_2 + i \sin \theta_1 \cos \theta_2 + i \cos \theta_1 \sin \theta_2}) \end{align*}

指数表示下的乘除运算

证明

利用三角函数的积化和差,得到

z1z2= r1r2[cos(θ1+θ2)+isin(θ1+θ2)]= r1r2ei(θ1+θ2)\begin{align*} z_1 z_2 = & \ r_1 r_2 [\purple{\cos (\theta_1 + \theta_2) + i \sin (\theta_1 + \theta_2)}]\\ = &\ r_1 r_2 e^{i (\theta_1 + \theta_2)} \end{align*}

指数表示下的乘除运算

证明

对于除法,

z1z2= r1cosθ1+ir1sinθ1r2cosθ2+ir2sinθ2= r1r2cosθ1cosθ2+r1r2sinθ1sinθ2r22cos2θ2+r22sin2θ2 +r1r2cosθ1sinθ2+r1r2sinθ1cosθ2r22cos2θ2+r22sin2θ2i= r1r2cos(θ1θ2)r22+r1r2sin(θ1θ2)r22i=r1r2ei(θ1θ2)\begin{align*} \frac{z_1}{z_2} = & \ \frac{r_1 \cos \theta_1 + i r_1 \sin \theta_1}{r_2 \cos \theta_2 + i r_2 \sin \theta_2} \\ = & \ \frac{r_1 r_2 \cos\theta_1 \cos \theta_2 + r_1 r_2 \sin\theta_1 \sin \theta_2}{r_2^2\cos^2\theta_2 + r_2^2\sin^2\theta_2} \\ & \ + \frac{- r_1 r_2 \cos\theta_1 \sin \theta_2 + r_1 r_2 \sin\theta_1 \cos \theta_2}{r_2^2\cos^2\theta_2 + r_2^2\sin^2\theta_2} i\\ = & \ \frac{r_1 r_2 \cos(\theta_1 - \theta_2)}{r_2^2} + \frac{r_1 r_2 \sin (\theta_1 - \theta_2)}{r_2^2} i = \frac{r_1}{r_2} e^{i (\theta_1 - \theta_2)} \end{align*}

总结

  • 三种常用表示:代数表示、三角表示、指数表示

    z=x+iy=rcosθ+irsinθ=reiθ .z = x + i y = r \cos\theta + i r \sin \theta = r e^{i \theta} \ .

  • 模长 z|z|

    zr=(rcosθ)2+(rsinθ)2=x2+y2=zzˉ|z| \coloneqq r = \sqrt{(r \cos\theta)^2 + (r \sin \theta)^2} = \sqrt{x^2 + y^2} = \sqrt{ z \bar z}

    模方 (modulus squared)

    z2zzˉ .|z|^2 \coloneqq z \bar z \ .

总结

  • z=z| - z| = |z|
  • eiθ=1|e^{i \theta}| = 1,其中 θR\theta \in \mathbb{R}
  • z1z2=z1z2|z_1 z_2| = |z_1| |z_2|

代数基本定理

  • 代数基本定理:任何一个 nn-次复系数多项式都有 nn 个复数根

    重根

    nn 个复数根可能有 重复

    因式分解

    nn-次复系数多项式 anxn+an1zn1+...+a0\purple{a_n} x^n + a_{n - 1}z^{n - 1} + ... + a_0 一定可以分解为

    P(z)=an(zz1)(zz2)(zzn)P(z) = \purple{a_n}(z - z_1) (z - z_2) \cdots (z - z_n)

    其中 ziz_i 为根。

代数基本定理

  • 韦达定理:对任意复多项式 P(z)=anzn+an1zn1++a0P(z) = a_n z^n + a_{n - 1}z^{n - 1} + \cdots + a_0 的根 z1,,znz_1, \cdots, z_n 满足

    (1)nank=1nzk=a0,ank=1nzk=an1(-1)^n a_n \prod_{k = 1}^{n}z_k = a_0, \qquad a_n\sum_{k = 1}^{n}z_k = - a_{n - 1}

复平面

  • 复数的几何表示法、三角表示法等指定了一个特殊的点:0C0 \in \mathbb{C}

    复数加减、数乘、平移 == 矢量加减、数乘、平移

  • 消除原点特殊性,平面上点点平等:仿射复平面 (affine plane)

    可以讨论点间位移

无穷远点

  • R\mathbb{R} 与无穷远点

无穷远点

R\mathbb{R} \cup \infty 实际上就是圆圈,也称为 一维球面 (sphere) S1S^1

无穷远点

  • C\mathbb{C} 与无穷远点 \infty 合并为 扩充的复平面
  • C{}\mathbb{C} \cup \{\infty\} 实际上就是二维球面 S2S^2

无穷远点

点集基础

点集基础

  • 复变函数的定义域是 C\mathbb{C} 中的点集

  • 需要清楚 C\mathbb{C} 中点集的性质

  • 常用符号

    • s.t. = 「使得」
    • \forall (Any) = 「任意」
    • \exists (Exists) = 「存在」
    • \in = 「属于」,\subset = 是子集
    • ϵ\epsilon = 「希腊字母 epsilon」

邻域

  • 定义:以 z0z_0 为中心,半径为 rr邻域 (neighborhood)

    N(z0,r){zC  zz0<r}N(z_0, r) \coloneqq \{z \in \mathbb{C} \ | \ |z - z_0| < r\}

    要求 r>0r>0 才是非空集合

邻域

  • 直观上是以 z0z_0 为中心 rr 为半径的 圆盘

  • 也可以用其他 多边形内部 作为定义:\triangle, \blacksquare, ...

  • 是下面所有讨论的基础

点与点集的相对关系:内点

  • 下面讨论点与点集的 相对关系

点与点集的相对关系:内点

  • 定义:考虑集合 SCS \subset \mathbb{C},以及点 z0Cz_0 \in \mathbb{C}。倘若 存在 ϵ>0\epsilon > 0 使得 N(z0,ϵ)SN(z_0, \epsilon) \subset S,则称 z0z_0SS 的一个 内点

点与点集的相对关系:内点

  • 定义:考虑集合 SCS \subset \mathbb{C},以及点 z0Cz_0 \in \mathbb{C}。倘若 存在 ϵ>0\epsilon > 0 使得 N(z0,ϵ)SN(z_0, \epsilon) \subset S,则称 z0z_0SS 的一个 内点

    z0Sz_0 \in S

    由于 z0z_0 必然属于 N(z0,ϵ)N(z_0, \epsilon),因此,当 z0z_0SS 的内点时,必然有 z0Sz_0 \in S

    包含与包围

    内点大致刻画一个点被一个点集 包含紧密包围

点与点集的相对关系:内点

内点例子

zN(z0,r)z \in N(z_0, r),则 zzN(z0,r)N(z_0, r) 的内点。

内点判断

考虑点集 S{zC  z1}S \coloneqq \{z \in \mathbb{C} \ | \ |z| \le 1\}。考虑

(1) z0=0.99999z_0 = 0.9999 \ldots 9 (有限个 9)

(2) z0=0.9999z_0 = 0.9999 \ldots (无限个 9)

点与点集的相对关系:内点

内点判断

考虑点集 S{zC  0<z<1}S \coloneqq \{z \in \mathbb{C} \ | \ 0 < |z| < 1\}。考虑

(1) z0=0z_0 = 0    ~~~ (2) z0=1z_0 = 1    ~~~ (3) z0=eπi/3z_0 = e^{\pi i /3}

点与点集的相对关系:边界点

  • 定义:考虑点集 SCS \subset \mathbb{C}z0Cz_0 \in \mathbb{C}。若对 ϵ>0\forall \epsilon > 0,均有

    N(z0,ϵ)S (有交) ,N(z0,ϵ)⊄S (不被包围) ,N(z_0, \epsilon) \cap S \ne \emptyset \ (\text{有交}) \ , \qquad N(z_0, \epsilon) \not\subset S \ (\text{不被包围}) \ ,

    则称 z0z_0SS边界点

  • 定义:一个点集 SS 的全体边界点所构成的集合称为 SS边界,记作 S\partial S

点与点集的相对关系:边界点

边界点的从属关系

z0z_0SS 的边界点,则 z0z_0 可能 属于 也可能 不属于 SS。这跟 内点不一样 的。

点与点集的相对关系:边界点

形象理解

点集 SS 的边界点 z0z_0 与点集 SS 若即若离z0z_0

点与点集的相对关系:边界点

边界点例子

考虑点集 S{zC  0<z<1}S \coloneqq \{z \in \mathbb{C} \ | \ 0 < |z| < 1\}。原点 z=0z = 0SS 的边界点,不是 内点

点与点集的相对关系:边界点

曲线的边界

考虑一条连续的曲线 CCC \subset \mathbb{C},则其边界是其自身 C=C\partial C = C

点与点集的相对关系:边界点

孤立点的边界

任何一个点 zz 可以构成一个点集 S={z}S = \{z\}。其边界为 S={z}\partial S = \{z\}

点与点集的相对关系:例子

  • S{z1}S \coloneqq \{|z| \le 1\}
    • (1) 则 z=1z = 1边界点
    • (2) 则 z=0z = 0内点
  • S{z1}S \coloneqq \{|z| \le 1\}。则 S=\partial S =

    {z=1},or{eiθ  θR}\{|z| = 1\}, \qquad \text{or} \qquad \{e^{i \theta} \ | \ \theta \in \mathbb{R}\}

  • S{z<1}S \coloneqq \{|z| < 1\}。则 S=\partial S =

    {z=1},or{eiθ  θR}\{|z| = 1\}, \qquad \text{or} \qquad \{e^{i \theta} \ | \ \theta \in \mathbb{R}\}

点与点集的相对关系:聚点

  • 定义:设 SCS \subset \mathbb{C}z0Cz_0 \in \mathbb{C}。若对 ϵ>0\forall \epsilon > 0 始终有

    相交非空 N(z0,ϵ)SN(z0,ϵ)S 包含 「z0 以外 的点」\text{相交非空} ~ N(z_0, \epsilon) \cap S \ne \emptyset \\ N(z_0, \epsilon) \cap S \ \text{包含 「$z_0$ \red{以外} 的点」}

    则称 z0z_0SS 的一个 聚点

    从属关系

    聚点 z0z_0 可能 属于 也可能 不属于 SS

点与点集的相对关系:聚点

无限逼近

说明 z0z_0 能够被 SS 的点 无限逼近

点与点集的相对关系:聚点

无限逼近

说明 z0z_0 能够被 SS 的点 无限逼近,在 z0z_0 任意近的地方都有 SS 的人 (下图的 zz)。

点与点集的相对关系:例子

  • zN(0,1)z \in N(0,1)z0z \ne 0

    • (1) zzN(0,1)N(0,1) 的什么点?内点,也是聚点
    • (2) 设 S{zn  nN}S \coloneqq \{z^n \ | \ n \in \mathbb{N}\}。则原点 z=0z = 0SS 的什么点?聚点

    证明

    由题目知道 0<z<10 < |z| < 1。因此随着 n+n \to +\inftyzn0|z|^n \to 0

点与点集的相对关系:例子

  • zN(0,1)z \in N(0,1)z0z \ne 0

    • (2) 设 S{zn  nN}S \coloneqq \{z^n \ | \ n \in \mathbb{N}\}。则原点 z=0z = 0SS聚点
    • 换言之,对 ϵ>0\forall \epsilon > 0,可以选择一个足够大的 nn 使得 zn=zn<ϵ|z^n| = |z|^n < \epsilon

      n>lnϵlnz\Rightarrow n > \frac{\ln \epsilon}{\ln |z|}

    • 于是 zn0<ϵ|z^n - 0| < \epsilonznN(0,ϵ)z^n \in N(0, \epsilon),因此 N(0,ϵ)SN(0, \epsilon) \cap S 非空。且该交集必然 00 外的点 (比如 znz^n)。得证。

点与点集的相对关系:例子

  • zN(0,1)z \in \partial N(0, 1)。考虑 S={1nzn  nN}S = \{\frac{1}{n}z^n \ | \ n \in \mathbb{N}\}。原点是否 SS 的聚点?
  • zN(0,1)z \in \partial N(0,1)。考虑 S={zn  nN}S = \{z^n \ | \ n \in \mathbb{N}\}。原点是否 SS 的聚点?
  • zN(0,12)z \in \partial N(0, \frac{1}{2})。考虑 S={zn  nN}S = \{z^n \ | \ n \in \mathbb{N}\}。原点是否 SS 的聚点?
  • 考虑点集 S={1neπin  nN}S = \{\frac{1}{n}e^{\frac{\pi i}{n}} \ | \ n \in \mathbb{N}\}。则原点是否 SS 的聚点?

点与点集的相对关系:总结

  • 内点、边界点、聚点均刻画点与点集的相对关系

  • 三种点的关系如下

点与点集的相对关系:例子

  • 下面 A, B, C, D 是点集 SS 的什么点?

特殊点集

  • 定义:设 SCS\subset \mathbb{C},若 zS\forall z \in S 均为 SS内点,则称 SS开集

    开集的意义

    开集用于刻画、标记 邻近关系

特殊点集

  • 邻域是特殊的开集
  • 开集的具体定义依赖 邻域 本身:倘若邻域使用别的形状定义,则开集的具体概念也会跟着改变
  • 开集公理 \Rightarrow 拓扑结构
    • 有限或无限个开集的 还是 开集
    • 有限个开集的 还是 开集
    • C\mathbb{C}\emptyset开集

特殊点集

  • 存在其他满足开集公理的"开集概念" (拓扑结构)

    离散拓扑

    当前的开集概念:任何一个点 zz 的任意邻域中都有无数个邻居——非孤立性。

    离散拓扑:任何一个点 zz 都存在一个最小邻域,该邻域只包含它自己——孤立性

特殊点集

  • 定义:若开集 UU 内任何两点都可以用一条完全属于该集合的曲线连接,则称该开集 UU连通 的。

  • 定义:非空、连通 的开集称为 区域 (domain)

特殊点集

  • 定义:区域 DD 及其边界 D\partial D 的并集称为一个 闭域DD 的闭包,记作 Dˉ\bar D

  • 定义:若区域 DD 内任何简单闭曲线的内部均属于 DD,则称 DD单连通 的,否则称为 复连通

解析函数

函数、极限、连续、导数、解析

复变函数定义

  • SCS \subset \mathbb{C}。若对 zS\forall z \in S,按照某个规则 ff 有唯一的复数 ww 与之对应,则 ff 定义了一个单值复变函数,定义域为 SS

  • SCS \subset \mathbb{C}。若对 zS\forall z \in S,按照某个规则 ff 有一个或多个的复数 ww 与之对应,则 ff 定义了一个多值复变函数,定义域为 SS

  • 不管是单值还是多值复变函数,都简记为

    w=f(z)orf(z)w = f(z) \qquad \text{or} \qquad f(z)

复变函数定义

  • w=u+ivw = u + i vz=x+iyz = x + i y,则

    w=f(z)=u(z)+iv(z)=u(x,y)+iv(x,y)w = f(z) = u(z) + i v(z) = u(x, y) + i v(x, y)

    换言之,一个复变函数相当于两个二元实函数,分别称为 ff 的实部 Ref\operatorname{Re} f 和虚部 Imf\operatorname{Im} f

极限

  • 定义:设 w=f(z)w = f(z) 的定义域是 SS,设某点 z0z_0SS聚点

    若能够找到某个 w0Cw_0 \in \mathbb{C},使得任选 ϵ>0\epsilon > 0,都 δ>0\exists \delta > 0,对 z(N(z0,δ)S){z0}\forall z \in (N(z_0, \delta) \cap S) - \{z_0\} 总是满足 f(z)w0<ϵ|f(z) - w_0| < \epsilon,则称 ffz0z_0 处的 极限存在,并称 w0w_0f(z)f(z)z0z_0 处的 极限,记作 w0=limzz0f(z)w_0 = \lim_{z \to z_0} f(z)

极限

翻译翻译

极限存在就是,对于甲方给出的 任意小精度要求 ϵ\epsilon,我们总能在定义域 SS 中找到一个足够小的距离 δ\delta,使得距离以内的所有函数值与目标值 w0w_0 的差别小于精度要求 ϵ\epsilon

极限

什么™叫极限

极限存在就是,定义域中的点 zz所有可能方向逼近聚点 z0z_0 时,f(z)f(z) 均趋于相同值 w0w_0

极限

ffz0z_0 可以没有定义

根据设定 z0z_0SS 的聚点,而 SS 的聚点可以属于也可能 不属于 SS。因此 z0z_0 可能不属于 ff 的定义域,ffz0z_0 处可能 无定义

zz 的地位

条件 z(N(z0,δ)S){z0}\forall z \in (N(z_0, \delta) \cap S) - \{z_0\} 强调两件事

  • zz 应该在 ff 的定义域中,且应该与 z0z_0 靠得很近 (距离小于 δ\delta)
  • zz0z \ne z_0

极限

逼近的方向

SS 可以从多个方向逼近 z0z_0,则极限存在要求 ff 在所有逼近方向都存在且趋于同一个值 w0w_0:四面八方极限存在,且四面八方极限相等。这比一元函数的极限存在要苛刻得多。

连续性

  • 定义:设复变函数 ff 的定义域是 SS。考虑 z0Sz_0\in S,且是 SS聚点

    limzz0f(z)\lim_{z \to z_0}f(z) 存在,且 limzz0f(z) =f(z0)\lim_{z \to z_0}f(z) \ \green{= f(z_0)}

    则称 ffz0z_0连续 (continuous)

连续性

f(z0)f(z_0) 有定义

由设定 z0Sz_0 \in Sffz0z_0有定义的。连续性要求函数值 f(z0)f(z_0) 恰好等于 f(z)f(z) 趋于 z0z_0极限

  • 定义:若 ffSS每一点都连续,则称 ffSS 上连续

可导性

  • 定义:设 ff 定义在区域 DD 上。z0Dz_0 \in D。若

    limΔz0f(z0+Δz)f(z0)Δz\displaystyle\lim_{\Delta z \to 0} \frac{f(z_0 + \Delta z) - f(z_0)}{\Delta z} 存在且有限

    则称 ffz0z_0可导可微,而该极限称为 ffz0z_0 处的 导数或者 微商,记作

    [f(z)]z=z0,f(z0),df(z)dzz=z0,ddzz=z0f(z)[f'(z)]_{z = z_0}, \qquad f'(z_0), \qquad \frac{df(z)}{dz}\bigg|_{z = z_0}, \qquad \frac{d}{dz}\bigg|_{z = z_0}f(z)

    区域

    定义域是个区域,因此当 Δz|\Delta z| 足够小的话可以保证 z+ΔzDz + \Delta z \in D,从而 f(z+Δz)f(z + \Delta z) 有定义。

解析函数

  • 定义:倘若函数 ff区域 DD 内处处可导,则称 ffDD 上的 解析 (analytic) 函数,或者 全纯 (holomorphic) 函数,或者称 ffDD解析

    解析

    严格说来,解析这个形容词是针对一个区域的概念,是对函数在一定范围内的行为进行约束,并非一点处的概念,没有「在一点处解析」的说法。

    但也经常会偷懒说「在一点处解析」,但实际意思是指在点的某个邻域内解析。

可导性:例

  • f(z)=znf(z) = z^nnNn \in \mathbb{N},则可以直接计算得到

    limΔz0f(z+Δz)f(z)Δz=nzn1\lim_{\Delta z \to 0} \frac{f(z + \Delta z) - f(z)}{\Delta z} = n z^{n - 1}

    因此这个 ffC\mathbb{C}处处可导

可导性:例

  • f(z)=zˉf(z) = \bar{z}。因此 f(z=x+iy)=xiyf(z = x + i y) = x - i y

    limΔz0f(z+Δz)f(z)Δz=limΔx0Δy0x+Δxi(y+Δy)(xiy)Δx+iΔy\lim_{\Delta z \to 0} \frac{f(z + \Delta z) - f(z)}{\Delta z} = \lim_{\substack{\Delta x \to 0 \\ \Delta y \to 0}} \frac{x + \Delta x - i (y + \Delta y) - (x - i y)}{\Delta x + i \Delta y}

可导性:例

  • Δz\Delta z 沿着实轴逼近 00,则 Δy=0\Delta y = 0

    limΔz0f(z+Δz)f(z)Δz=limΔx0Δy0ΔxΔx=1\lim_{\Delta z \to 0} \frac{f(z + \Delta z) - f(z)}{\Delta z} = \lim_{\substack{\Delta x \to 0 \\ \Delta y \to 0}} \frac{\Delta x }{\Delta x} = 1

  • Δz\Delta z 沿着虚轴逼近 00,则 Δx=0\Delta x = 0

    limΔz0f(z+Δz)f(z)Δz=limΔx0Δy0iΔyiΔy=1\lim_{\Delta z \to 0} \frac{f(z + \Delta z) - f(z)}{\Delta z} = \lim_{\substack{\Delta x \to 0 \\ \Delta y \to 0}} \frac{ - i \Delta y }{i \Delta y} = -1

  • 极限不存在,因此 f(z)zˉf(z) \coloneqq \bar z 处处不可导

解析函数

  • 定义:倘若 ffz0z_0不解析 (包括没有定义),但是 ffz0z_0 的任意邻域内都有解析点,则称 z0z_0ff奇点 (singularity)

    奇点的含义

    不同领域对奇点的定义和理解会有所不同。这里是复分析中比较常用的一种理解。

求导法则

  • 求导法则
    • 线性性:[f(z)+g(z)]=f(z)+g(z)[f(z) + g(z)]' = f'(z) + g'(z)
    • 莱布尼兹 (Leibniz) 律:[f(z)g(z)]=f(z)g(z)+f(z)g(z)[f(z)g(z)]' = f'(z)g(z) + f(z) g'(z)
    • 链式法则 (chain rule):f(g(z))=dfdgdgdzf(g(z))' = \frac{df}{dg} \frac{dg}{dz}
  • 常见复解析函数导数与实光滑函数的导数在形式上是一样的。

Cauchy-Riemann 条件

  • 复可导性 是很的条件,比之前学的实变可导性要强得多:要求极限与 Δz0\Delta z \to 0方向无关

Cauchy-Riemann 条件

  • 求导:f(z=x+iy)=u(x,y)+iv(x,y)f(z = x + i y) = u(x, y) + i v(x, y)

    f(z)=limΔx0Δy0[ u(x+Δx,y+Δy)+iv(x+Δx,y+Δy)Δx+iΔy u(x,y)+iv(x,y)Δx+iΔy]\begin{align*} f'(z) = \lim_{\substack{\Delta x \to 0\\\Delta y \to 0}}\bigg[ & \ \frac{u(x + \Delta x, y + \Delta y) + i v(x + \Delta x, y + \Delta y)}{\Delta x + i \Delta y} \\ & \ \qquad\qquad\qquad\qquad\qquad - \frac{u(x, y ) + i v(x, y )}{\Delta x + i \Delta y} \bigg] \end{align*}

  • 考虑实轴和虚轴方向

Cauchy-Riemann 条件

  • 考虑 Δz\Delta z实轴趋近零:Δy=0\Delta y = 0

    f(z)=ux+ivxf'(z) = \frac{\partial u}{\partial x} + i \frac{\partial v}{\partial x}

  • 考虑 Δz\Delta z虚轴趋近零:Δx=0\Delta x = 0

    f(z)=vyiuyf'(z) = \frac{\partial v}{\partial y} - i \frac{\partial u}{\partial y}

Cauchy-Riemann 条件

  • 二者应该相等 (方向无关):Cauchy-Riemann 条件

    ux+ivx=vyiuy\frac{\partial u}{\partial x} + i \frac{\partial v}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y} - i \frac{\partial u}{\partial y}

    ux=vy,uy=vx\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y}, \qquad \frac{\partial u}{\partial y} = - \frac{\partial v}{\partial x}

Cauchy-Riemann 条件的复坐标表示

  • CR 条件本身是复可导性的必要条件
  • 定理:实可微性 + CR 条件 \Leftrightarrow 复可导性
  • 定理:实连续一阶偏导 + CR 条件 \Leftrightarrow 复可导性
  • 通常,物理中的函数都至少具有上述可导性质。以后统称为足够光滑、性质良好的函数。

Cauchy-Riemann 条件的复坐标表示

实可微性

二元函数 f(x,y)f(x,y)(x0,y0)(x_0, y_0) 实可微 指的是

limΔx0Δy0[f(x0+Δx,y0+Δy)f(x0,y0)xfΔxyfΔy](x0,y0)Δx2+Δy2=0\lim_{\substack{\Delta x \to 0 \\ \Delta y \to 0}} \frac{[f(x_0 + \Delta x, y_0 + \Delta y) - f(x_0, y_0) - \partial_x f \Delta x - \partial_y f \Delta y]_{(x_0, y_0)}}{\sqrt{\Delta x^2 + \Delta y^2}} = 0

偏导数存在但不可微的例子 (上述极限非零,或与方向有关)

xy,{0(0,0)y3x2+y2(x,y)(0,0)\sqrt{xy}, \qquad \left\{\begin{array}{cc} 0 & (0,0)\\ \frac{y^3}{x^2 + y^2} & (x, y) \neq (0,0) \end{array}\right.

Cauchy-Riemann 条件的复坐标表示

  • z=x+iyz = x + i yzˉ=xiy\bar z = x - i y
  • 反解

    x=12(z+zˉ),y=12i(zzˉ)x = \frac{1}{2}(z + \bar z), \qquad y = \frac{1}{2i}(z - \bar z)

  • 任何关于 z,zˉz, \bar z 的函数都可以重新表达为 x,yx, y 的函数,反之亦然,

    f(z,zˉ)=f(x+iy,xiy),f(x,y)=f(12(z+zˉ),12i(zzˉ))f(z, \bar z) = f(x + i y, x - i y),\\ f(x, y) = f\left(\frac{1}{2}(z + \bar z), \frac{1}{2i}(z - \bar z)\right)

Cauchy-Riemann 条件的复坐标表示

  • 定义 复偏导符号 z,zˉ\frac{\partial}{\partial z}, \frac{\partial}{\partial \bar z}

    fz=zf12(fxify)\green{\frac{\partial f}{\partial z} = \partial_z f} \coloneqq \frac{1}{2} \left(\frac{\partial f}{\partial x} - i \frac{\partial f}{\partial y}\right)

    fzˉ=zˉf12(fx+ify)\green{\frac{\partial f}{\partial \bar z} = \partial_{\bar z} f} \coloneqq \frac{1}{2} \left(\frac{\partial f}{\partial x} + i \frac{\partial f}{\partial y}\right)

链式法则

上述求导算符可以通过「链式法则」帮助理解 (不是证明),

fz=fxxz+fyyz=12fxi2fy\frac{\partial f}{\partial z} = \frac{\partial f}{\partial x} \frac{\partial x}{\partial z} + \frac{\partial f}{\partial y} \frac{\partial y}{\partial z} = \frac{1}{2} \frac{\partial f}{\partial x} - \frac{i}{2} \frac{\partial f}{\partial y}

fzˉ=fxxzˉ+fyyzˉ=12fx+i2fy\frac{\partial f}{\partial \bar z} = \frac{\partial f}{\partial x} \frac{\partial x}{\partial \bar z} + \frac{\partial f}{\partial y} \frac{\partial y}{\partial \bar z} = \frac{1}{2} \frac{\partial f}{\partial x} + \frac{i}{2} \frac{\partial f}{\partial y}

Cauchy-Riemann 条件的复坐标表示

  • Cauchy-Riemann 条件可以重新组合

    uxvy=0,uy+vx=0\frac{\partial u}{\partial x} - \frac{\partial v}{\partial y} = 0, \qquad \frac{\partial u}{\partial y} + \frac{\partial v}{\partial x} = 0

    (uxvy)+i(uy+vx)=0\Leftrightarrow\left(\frac{\partial u}{\partial x} - \frac{\partial v}{\partial y}\right) + i \left(\frac{\partial u}{\partial y} + \frac{\partial v}{\partial x}\right) = 0

    (u+iv)x+i(u+iv)y=0zˉf=0\Leftrightarrow\frac{\partial (u + i v)}{\partial x} + i \frac{\partial (u + i v)}{\partial y} = 0\\ \Leftrightarrow\partial_{\bar z} f = 0

  • CR 条件 \Leftrightarrow zˉf=0\partial_{\bar z} f = 0

复导数

  • 实变函数的偏导数建基于自变量 Δx,Δy\Delta x, \Delta y独立性

    ux=limΔx0u(x+Δx,y)u(x,y)Δx\frac{\partial u}{\partial x} = \lim_{\Delta x \to 0} \frac{u(x + \Delta x, y) - u(x,y)}{\Delta x}

  • 特别地,

    xy=yx=0,xx=yy=1\frac{\partial x}{\partial y} = \frac{\partial y}{\partial x} = 0, \qquad \frac{\partial x}{\partial x} = \frac{\partial y}{\partial y} = 1

复导数

  • zzzˉ\bar z 不独立zz+Δzˉzˉ+Δzz \to z + \Delta \Rightarrow \bar z \to \bar z + \overline{\Delta z}
  • 但是,偏导算符呈现形式上独立性 (formal independence)

    zˉz=zzˉ=0,zz=zˉzˉ=1\frac{\partial \bar z}{\partial z} = \frac{\partial z}{\partial \bar z} = 0, \qquad \frac{\partial z}{\partial z} = \frac{\partial \bar z}{\partial \bar z} = 1

    证明

    直接计算。比如,结合 z=x+iyz = x + iy, zˉ=xiy\bar z = x - i y

    zˉz=12[1i(i)]=0,zz=12[1i(+i)]=1\frac{\partial \bar z}{\partial z} = \frac{1}{2} [1 - i (-i)] = 0, \qquad \frac{\partial z}{\partial z} = \frac{1}{2} [1 - i (+i)] = 1

复导数

  • zzzˉ\bar z 不独立zz+Δzˉzˉ+Δzz \to z + \Delta \Rightarrow \bar z \to \bar z + \overline{\Delta z}

  • 但是,偏导算符呈现形式上独立性 (formal independence)

    zˉz=zzˉ=0,zz=zˉzˉ=1\frac{\partial \bar z}{\partial z} = \frac{\partial z}{\partial \bar z} = 0, \qquad \frac{\partial z}{\partial z} = \frac{\partial \bar z}{\partial \bar z} = 1

  • 形式上z,zˉ\partial_z, \partial_{\bar z} 跟「偏导数」完全一样:接受它们作为偏导存在,z,zˉz, \bar z 形式上独立

  • 通常:ff 满足 CR 条件/解析性/全纯性 \Leftrightarrow ff 不含 zˉ\bar z \Leftrightarrow zˉf=0\partial_{\bar z} f = 0

    奇点

    奇点处,ff 只依赖 zz  ⇏ ~ \not\Rightarrow ~ zˉf=0\partial_{\bar z} f = 0

复导数

  • ff 解析/全纯,则其复共轭 f(z)\overline{f(z)} 满足

    zf(z)=0\partial_z \overline{f(z)} = 0

    这样的函数称为 反全纯 (anti-holomorphic) 函数

  • 一般的复变函数既不是全纯也不是反全纯函数。可以用 f(z,zˉ)f(z, \bar z) 来标明/强调。

共轭调和函数

  • 区域 DD 上解析的函数 f=u+ivf = u + i v 的实部和虚部满足 CR 条件

    ux=vy,uy=vx\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y}, \qquad \frac{\partial u}{\partial y} = - \frac{\partial v}{\partial x}

  • 对这些方程两边作 x\partial_xy\partial_y

    x:2ux2=2vxy,2uxy=2vx2\partial_x: \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = \purple{\frac{\partial^2 v}{\partial x\partial y}}, \qquad \orange{\frac{\partial^2 u}{\partial x\partial y}} = - \frac{\partial^2 v}{\partial x^2}

    y:2uyx=2vy2,2uy2=2vyx\partial_y: \orange{\frac{\partial^2 u}{\partial y\partial x}} = \frac{\partial^2 v}{\partial y^2}, \qquad \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = - \purple{\frac{\partial^2 v}{\partial y\partial x}}

共轭调和函数

  • 稍作比较可得两条 调和 (harmonic) 方程

    2ux2+2uy2=0,2vx2+2vy2=0\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = 0, \qquad \frac{\partial^2 v}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 v}{\partial y^2} = 0

共轭调和函数

  • 解析函数的实部和虚部均为调和函数,而且二者由 CR 条件相互锁定,形成一对共轭调和函数
  • 从一个调和函数 uu (或 vv) 出发,可以通过 CR 条件解出与之共轭的调和同伴 vv (或 uu),并由此获得解析函数

共轭调和函数:例子

  • u(x,y)=x2y2u(x,y) = x^2 - y^2。若 v(x,y)v(x,y) 是与之共轭的调和函数,则必然有

    dv=vxdx+vydy=uydx+uxdy=+2ydx+2xdy=d(2xy)dv = \frac{\partial v}{\partial x}dx + \frac{\partial v}{\partial y} dy = - \frac{\partial u}{\partial y}dx + \frac{\partial u}{\partial x} dy = + 2y dx + 2x dy = d(2 xy)

  • 于是 v=2xy+Cv = \purple{2 xy + C},而 CC任意实常数

  • 从而 f(z)=x2y2+2ixy+Ci=(x+iy)2+Cif(z) = x^2 - y^2 + \purple{2} \orange{i} \purple{xy} + \purple{C}\orange{i} = (\green{x + i y})^2 + \purple{C} \orange{i}解析函数

    f=z2+Cif = \green{z}^2 + C i

    不要漏了 ii

共轭调和函数

  • 区域 DD 中共轭调和函数的线积分求解法:

    v=(x0,y0)(x,y)dv+C=(x0,y0)(x,y)[uydx+uxdy]+Cv = \int_{(x_0, y_0)}^{(x,y)} dv + C = \int_{(x_0, y_0)}^{(x,y)} \left[- \frac{\partial u}{\partial y}dx + \frac{\partial u}{\partial x} dy\right] + C

    路径怎么选?

    上述积分只指定了初始点 (x0,y0)(x_0, y_0) 和终末点 (x,y)(x, y)

共轭调和函数

  • 区域 DD 中共轭调和函数的线积分求解法:

    v=(x0,y0)(x,y)dv+C=(x0,y0)(x,y)[uydx+uxdy]+Cv = \int_{(x_0, y_0)}^{(x,y)} dv + C = \int_{(x_0, y_0)}^{(x,y)} \left[- \frac{\partial u}{\partial y}dx + \frac{\partial u}{\partial x} dy\right] + C

    路径怎么选?

共轭调和函数

  • 区域 DD 中共轭调和函数的线积分求解法:

    v=(x0,y0)(x,y)dv+C=(x0,y0)(x,y)[uydx+uxdy]+Cv = \int_{(x_0, y_0)}^{(x,y)} dv + C = \int_{(x_0, y_0)}^{(x,y)} \left[- \frac{\partial u}{\partial y}dx + \frac{\partial u}{\partial x} dy\right] + C

    路径无关性

    绿色积分 - 紫色积分 == 闭合路径 γ\gamma 积分:

    γ[uydx+uxdy]=[2ux2+2uy2]dxdy=0\oint_\gamma \left[- \frac{\partial u}{\partial y}dx + \frac{\partial u}{\partial x}dy\right] = \iint \left[\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2}\right]dx dy = 0

共轭调和函数

  • 区域 DD 中共轭调和函数的线积分求解法:

    v=(x0,y0)(x,y)dv+C=(x0,y0)(x,y)[uydx+uxdy]+Cv = \int_{(x_0, y_0)}^{(x,y)} dv + C = \int_{(x_0, y_0)}^{(x,y)} \left[- \frac{\partial u}{\partial y}dx + \frac{\partial u}{\partial x} dy\right] + C

    路径无关性

    蓝色积分 - 绿色积分 ==(x,y),(x0,y0)(x, y), (x_0, y_0) 无关的常数 CC:不要紧。

    结论:随便选一条连接 (x0,y0)(x_0, y_0)(x,y)(x,y) 的路径,只要完全在解析区内

共轭调和函数与静电场

  • 解析函数 ff 或者共轭调和函数 (u,v)(u, v) 可以用于描述静电场

  • u,vu, v梯度

    u=(ux,uy),v=(vx,vy)\nabla u = \left(\frac{\partial u}{\partial x}, \frac{\partial u}{\partial y}\right), \qquad \nabla v = \left(\frac{\partial v}{\partial x}, \frac{\partial v}{\partial y}\right)

  • u\nabla u \perp uu 等值线, v\nabla v \perp vv 等值线。

共轭调和函数与静电场

  • 定理:共轭调和条件 \Rightarrow 正交梯度 uv=0\nabla u \cdot \nabla v = 0

    正交梯度

    直接计算

    uv=uxvx+uyvy=uxuy+uyux=0\nabla u \cdot \nabla v = \frac{\partial u}{\partial x}\frac{\partial v}{\partial x} + \frac{\partial u}{\partial y} \frac{\partial v}{\partial y} = - \frac{\partial u}{\partial x}\frac{\partial u}{\partial y} + \frac{\partial u}{\partial y}\frac{\partial u}{\partial x} = 0

  • 推论:等 uu 线 \perpvv 线。

共轭调和函数与静电场

  • 在无电荷分布二维静电场中,电势是平面空间的调和函数

    二维电势

    二维无电荷麦克斯韦方程

    E(x,y)=0\nabla \cdot \vec E(x,y) = 0

    然而电势与电场强度的关系是 E=φ\vec E = - \nabla \varphi

    φ=2φx2+2φy2=0\Rightarrow \nabla \cdot \nabla \varphi = \frac{\partial^2 \varphi}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 \varphi}{\partial y^2} = 0

共轭调和函数与静电场

平面电场

如何形成二维电场?

共轭调和函数与静电场

平面电场

如何形成二维电场?

可以使用无穷长直均匀带电直线

初等函数

  • 初等函数:常数、幂函数、指数函数、对数函数、三角函数、反三角函数,及其有限次加减乘除、复合所构成的函数。
  • 导数公式与大一的内容一样

初等函数:整幂函数

  • 整幂 复函数是全 C\mathbb{C} 解析的函数,定义为

    zn=0,1,2,3,=zzzn 个 ,zn=1,2,=1zn .z^{n = 0, 1,2,3, \ldots} = \underbrace{z \cdot z \cdot \ldots \cdot z}_{n\text{ 个}} \ , \qquad z^{n = -1, -2, \ldots} = \frac{1}{z^{|n|}} \ .

    确定性

    给定一个 zCz \in \mathbb{C},则 znz^n 是唯一确定 (单值) 的。

初等函数:整幂函数

  • z=reiθz = re^{i \theta},则 zn=rneinθz^n = r^n e^{i n \theta}

  • 满足整幂实函数的性质,

    (z1z2)n=z1nz2n ,(z1+z2)n=k=0nCnkz1kz2nk .(z_1 z_2)^n = z_1^n z_2^n \ , \qquad (z_1 + z_2)^n = \sum_{k = 0}^{n}C_n^k z_1^k z_2^{n - k} \ .

初等函数:多项式

  • 整幂函数通过复系数可以组合成 nn-次 多项式,

    P(z)=k=0nakzk ,akC ,an0 .P(z) = \sum_{k = 0}^{n} a_k z^k \ , \qquad a_k \in \mathbb{C} \ , \quad a_n \ne 0\ .

  • 比如 P(z)=z21P(z) = z^2 - 1P(z)=z33z2+4+3iP(z) = z^3 - 3 z^2 + 4 + 3 i.

初等函数:次方根函数

  • 定义:给定一个 zCz \in \mathbb{C} 以及 nN1n \in \mathbb{N}_{\ge 1},若 z0Cz_0 \in \mathbb{C} 满足 z0n=zz_0^n = z,则称 z0z_0zz 的一个 nn-次方根,记作 z1nz^{\frac{1}{n}}

  • 定理:若 z=reiθz = re^{i \theta},则 z0=r1neiθnz_0 = r^{\frac{1}{n}}e^{i \frac{\theta}{n}}zz 的一个 nn-次方根。

    次方根存在性

    次方根总是存在,包括负数的偶次方根,如 (1)1/2(-1)^{1/2}

初等函数:次方根函数

  • 多值性定理:给定 z0z \ne 0 之后,nn-次方根 z0z_0nn 可能值。

    多值性

    z0z_0z0z\ne0 的一个 nn-次方根,即 z0n=zz_0^n = z。则必然有

    z0,e2πinz0,e2πin2z0,,e2πin(n1)z0z_0, \qquad e^{\frac{2\pi i}{n}}z_0, \qquad e^{\frac{2\pi i}{n}\cdot 2} z_0, \qquad \cdots, \qquad e^{\frac{2\pi i}{n}(n - 1)}z_0

    都是 nn-次方根,因为 (e2πink)n=e2πik=1(e^{\frac{2 \pi i}{n} k })^n = e^{2\pi i k} = 1k=0,1,,n1k = 0, 1, \dots, n - 1

初等函数:次方根函数

  • nn-次方根的多值性来源于 zz 的辐角 的多值性

     z=reiθ=rei(θ+2πk) z1n=r1neiθn,或者,r1nei(θn+2πkn) .\begin{align*} & \ z = re^{i \theta} = r e^{i (\theta + 2\pi k)} \\ \Rightarrow & \ z^{\frac{1}{n}} = r^{\frac{1}{n}} e^{i \frac{\theta}{n}},\qquad \text{或者}, \qquad r^{\frac{1}{n}} e^{i (\frac{\theta}{n} + \frac{2\pi k}{n})} \ . \end{align*}

初等函数:次方根函数

  • 11 的 3 次方根

     1=e0πi=e2πi=e4πi 113=1,e2πi3,e4πi3 .\begin{align*} & \ 1 = e^{0\pi i} = e^{2\pi i} = e^{4 \pi i}\\ \Rightarrow & \ 1^{\frac{1}{3}} = 1, e^{\frac{2\pi i}{3}}, e^{\frac{4\pi i}{3}} \ . \end{align*}

  • 多项式方程 x31=0x^3 - 1 = 0 的解即为 11 的 3 次方根。

  • 11nn 次方根

     1=e0πi=e2πi==e2πi(n1) 11n=1,e2πin,,e2πi(n1)n .\begin{align*} & \ 1 = e^{0\pi i} = e^{2\pi i} = \cdots = e^{2 \pi i (n - 1)}\\ \Rightarrow & \ 1^{\frac{1}{n}} = 1, e^{\frac{2\pi i}{n}}, \cdots, e^{\frac{2\pi i (n - 1)}{n}} \ . \end{align*}

初等函数:次方根函数

  • 1166 次方根图像分布

初等函数:指数函数

  • 复指数函数 eze^z 的定义是

    ez=ex+iyexeiy=ex(cosy+isiny) .e^z = e^{x + i y} \coloneqq e^x e^{i y} = e^x (\cos y + i \sin y) \ .

  • 满足实指数函数的许多性质:

    ddzez=ez,ez1ez2=ez1+z2 .\frac{d}{dz}e^z = e^z, \qquad e^{z_1} e^{z_2} = e^{z_1 + z_2} \ .

  • C\mathbb{C} 解析的函数

初等函数:三角函数

  • 复三角函数 利用指数函数来定义

    cosz12(eiz+eiz),sinz12i(eizeiz) .\cos z \coloneqq \frac{1}{2}(e^{iz} + e^{-i z}), \qquad \sin z \coloneqq \frac{1}{2i}(e^{i z} - e^{- i z}) \ .

初等函数:三角函数

  • 同样满足熟知的各种性质:和差化积、积化和差等

    平方和

    计算 cos2z+sin2z\cos^2 z + \sin^2 z

    = 14(eiz+eiz)214(eizeiz)2= 14(e2iz+e2iz+2)14(e2iz+e2iz2)= 14214(2)=1 .\begin{align*} = & \ \frac{1}{4}(e^{iz} + e^{- i z})^2 - \frac{1}{4}(e^{iz} - e^{- i z})^2\\ = & \ \frac{1}{4}(e^{2iz} + e^{- 2i z} + 2) - \frac{1}{4}(e^{2iz} + e^{- 2i z} - 2) \\ = & \ \frac{1}{4}2 - \frac{1}{4}(-2) = 1 \ . \end{align*}

初等函数:双曲函数

  • 复双曲正弦余弦函数 利用指数函数来定义

    coshz12(ez+ez),sinhz12(ezez) .\cosh z \coloneqq \frac{1}{2}(e^{z} + e^{- z}), \qquad \sinh z \coloneqq \frac{1}{2}(e^{z} - e^{- z}) \ .

  • 是全 C\mathbb{C} 解析的函数
  • 比值为 双曲正切余切 tanhz\tanh zcothz\coth z

初等函数:双曲函数

  • 同样满足熟知的各种性质:

    cosh2zsinh2z=1,ddzcoshz=sinhz,ddzsinhz=coshz .\cosh^2 z - \sinh^2 z = 1, \quad \frac{d}{dz}\cosh z = \sinh z, \quad \frac{d}{dz}\sinh z = \cosh z \ .

  • 双曲正弦余弦函数与三角函数的关系

    coshz=cos(iz),sinhz=isin(iz)\cosh z = \cos (iz), \qquad \sinh z = - i \sin (iz)

初等函数:对数函数

  • 定义:若复数 ww 满足 ew=ze^w = z,则称 w=lnzw = \ln zzz对数

  • 作为 zz 的函数,对数函数 lnz\ln z多值的:若 ew=ze^w = z,则 ew+2πin=ze^{w + 2\pi i n} = z

    所有 w+2πinw + 2\pi i n 都是 zz 的对数,nZn \in \mathbb{Z}

多值函数

  • 下面讨论具有一定解析性的函数的多值现象。

    解析区域

    未说明解析区域的解析函数,就默认存在某个区域使得函数在上面解析。至于这个区域是什么,不需明说。

多值函数

  • 根式函数 w=zw = \sqrt{z} 是最简单的多值函数

    zw=z:w2,(w)2=z .z \xRightarrow{\sqrt{\boldsymbol{\cdot}}} w = \sqrt{z}:\qquad w^2, (-w)^2 = z \ .

  • 也可以理解为来源于 zz 的辐角的多值性

    z=reiθ=rei(θ+2π)w=r12eiθ2,r12eiθ2eπi=r12eiθ2 .z = \purple{r e^{i \theta}} = \orange{r e^{i (\theta + 2\pi)}} \quad \to \quad w = \purple{r^{\frac{1}{2}} e^{i \frac{\theta}{2}}}, \quad \orange{r^{\frac{1}{2}} e^{i \frac{\theta}{2}} e^{\pi i}} = - r^{\frac{1}{2}} e^{i \frac{\theta}{2}} \ .

    多值性

    只要 z0z \ne 0,则其平方根有 两个不同值。当 z=0z = 0,则平方根是唯一的。

多值函数

多值现象

多值函数的函数值不能唯一确定,并不是说完全无法得知函数值,仅仅是有好几个确定的选项,不知道挑哪一个好而已。

比如,f(z)=z1/2f(z) = z^{1/2}z=1z = 1 的函数值是非常明确的两个选项:1,11, -1;其它的数如 250,66666666,2333250, 66666666, 2333 肯定 不是合理f(1)f(1) 函数值。

多值函数

  • 能否选一个,忘掉其他选项?

  • 不能:连续性强迫全部都要

多值函数

支点

  • 定义:对于 w=zw = \sqrt{z},当自变量 zz 绕原点周围任意小的闭曲线一圈,ww会发生多值现象 (具体体现为符号改变)。因此,称原点 z=0z = 0w=zw = \sqrt{z}支/分枝点 (branch point)

支点

支点

支点

  • 再考虑根式函数 w=zaw = \sqrt{z - a}aCa \in \mathbb{C}

  • zareiθz - a \coloneqq r e^{i \theta},则

    w=reiθ2,reiθ2 ,θ 是 za 的辐角w = \sqrt{r}e^{i \frac{\theta}{2}}, \qquad - \sqrt{r}e^{i \frac{\theta}{2}} \ , \qquad \theta \text{ 是 $z - a$ 的辐角}

  • zzaa 任意小闭曲线一圈,ww 发生多值现象 (变号)。因此,称 aa 为函数 ww支点

  • 根式函数 w=zaw = \sqrt{z - a} 在支点 z=az = a有定义w(z=a)=0w(z = a) = 0

支点

支点

支点

  • a0a \ne 0,原点 z=0z = 0不再是支点:绕原点转小圈,za\sqrt{z -a} 不出现多值现象

支点

支点

  • 对于 w=zaw = \sqrt{z - a}\infty 也是支点

    \infty

    「绕 \infty任意小闭曲线」 == 「绕 z=az = a 任意大的闭曲线」

支点

  • 定义:对 w=zaw = \sqrt{z - a},绕 aa 或者 \infty 2 周之后 ww 变回原值。因此,定义 aa, \inftyw=zaw = \sqrt{z - a}一阶支点
  • 定义:对 w=(za)13w = (z - a)^{\frac{1}{3}},绕 aa 或者 \infty 3 周之后 ww 变回原值。因此,定义 aa, \inftyw=(za)13w = (z - a)^{\frac{1}{3}}二阶支点

    2π/32\pi/3

    由于 ww 是开三次方,所以当 zaz - a 的辐角增加 2π,4π2\pi, 4\pi 时,ww 感应到

    wei2π3w ,wei4π3w .w \to e^{\frac{i 2\pi}{3}} w \ ,\qquad w \to e^{\frac{i 4\pi}{3}} w \ .

支点

  • 定义:对 w(z)w(z) 的支点 aa,若绕 aa 至少 k+1k + 1 周之后 ww 变回原值,则称 aaw(z)w(z)kk 阶支点

支点:例

  • 考虑 w(z)=(za)(zb)w(z) = \sqrt{(z - a)(z - b)}

  • za=raeiθaz - a = r_a e^{i \theta_a}zb=rbeiθbz - b = r_b e^{i \theta_b}

支点:例

  • zz 沿绕着 bb 无穷小的闭曲线一圈,出现多值现象:

    {θaθa,θbθb+2π w=rarbeiθa2eiθb2rarbeiθa2eiθb2 .\left \{ \begin{array}{cc} \theta_a \to \theta_a, \\ \theta_b \to \theta_b + 2\pi \end{array} \right.\ \Rightarrow \quad w = \sqrt{r_a r_b}e^{\frac{i\theta_a}{2}}e^{\frac{i \theta_b}{2}} \to \orange{-} \sqrt{r_a r_b}e^{\frac{i\theta_a}{2}}e^{\frac{i \theta_b}{2}} \ .\nonumber

支点:例

  • zz 沿绕着 aa 无穷小的闭曲线一圈,出现多值现象:

    θaθa+2π,θbθb w=rarbeiθa2eiθb2rarbeiθa2eiθb2 .\theta_a \to \theta_a + 2\pi, \quad \theta_b \to \theta_b \ \Rightarrow w = \sqrt{r_a r_b}e^{\frac{i\theta_a}{2}}e^{\frac{i \theta_b}{2}} \to \orange{-} \sqrt{r_a r_b}e^{\frac{i\theta_a}{2}}e^{\frac{i \theta_b}{2}} \ .\nonumber

支点:例

  • zz 沿绕着 a,ba, b 任意 的闭曲线一圈 没有 出现多值现象:

    θa,bθa,b+2π,w=rarbeiθa2eiθb2()2rarbeiθa2eiθb2 .\theta_{a,b} \to \theta_{a,b} + 2\pi, \Rightarrow w = \sqrt{r_a r_b}e^{\frac{i\theta_a}{2}}e^{\frac{i \theta_b}{2}} \to \green{(-)^2} \sqrt{r_a r_b}e^{\frac{i\theta_a}{2}}e^{\frac{i \theta_b}{2}} \ .\nonumber

支点:例

  • 总结:

    1. bbw=(za)(zb)w = \sqrt{(z - a)(z - b)} 的一阶支点
    2. aaw=(za)(zb)w = \sqrt{(z - a)(z - b)} 的一阶支点
    3. \infty 不是 支点

支点:例

  • 考虑 w(z)=(za)(zb)(zc)w(z) = \sqrt{(z - a)(z - b)(z - c)}a,b,ca,b,c 互异

    一阶支点:,a,b,c\infty, a, b, c

  • 考虑 w(z)=11zw(z) = \sqrt{1 - \frac{1}{z}}

    w(z)=11z=z1zw(z) = \sqrt{1 - \frac{1}{z}} = \sqrt{\frac{z - 1}{z}},一阶支点:0,10, 1\infty 不是 支点

  • 考虑 w(z)=(z31)13w(z) = (z^3 - 1)^{\frac{1}{3}}

    w(z)=[(z1)(ze2πi3)(ze4πi3)]13w(z) = [(z - 1)(z - e^{\frac{2\pi i }{3}})(z - e^{\frac{4\pi i }{3}})]^{\frac{1}{3}},二阶支点:11, e2πi3e^{\frac{2\pi i}{3}}, e4πi3e^{\frac{4\pi i}{3}}\infty 不是 支点

支点:例

  • 考虑 w=za(z1)bw = z^a (z - 1)^ba,bQa, b \in \mathbb{Q}

    1. a∉Za \not\in \mathbb{Z},则 z=0z = 0 是支点
    2. b∉Zb \not\in \mathbb{Z},则 z=1z = 1 是支点
    3. a+b∉Za + b \not\in \mathbb{Z},则 z=z = \infty 是支点

支点:例

  • 考虑 w=lnzw = \ln z
  • 给定 zz,所对应的对数 ww 不唯一:可以相差任意的 2πin2\pi i n
  • 支点:z=0,z = 0, \infty
  • 超越 (transcendental) 支点
  • lnz\ln zz=0z = 0 无定义:与根式函数 w=zw = \sqrt{z} 不一样

支点

  • 对于解析函数,支点可能是 连续点

  • 通常认为支点是 奇点:支点处 导数 无法定义

割线

  • 为了 禁止 多值现象,可以从支点出发画一条曲线把 C\mathbb{C} 割破,称为 割线,并 明令禁止 zz 穿过割线。同时,人为 定割线外 一点 的函数值作为 基准

    \Rightarrow 唯一确定 整个连通解析区的函数值,完全 杜绝 多值现象

    多个支点

    当函数有 多个支点 的时候,需要 每个 支点都连上割线。若有支点无割线,则出现 多值漏洞

割线:例

  • 考虑 w=zaw = \sqrt{z - a},支点是 a,a, \infty

割线:例

  • 考虑 w=(za)(zb)w = \sqrt{(z - a)(z - b)},支点是 a,ba, b

割线

非局域算符

在未来的物理学习中,会碰到 准局域算符 和连接准局域算符的 拓扑线算符:这些东西跟跟支点、割线非常相似。

关键词:狄拉克磁单极与狄拉克弦,伊辛模型、disorder 算符和 non-invertible defect line

割线:例

  • 割线不唯一

  • 再次考虑 w=(za)(zb)w = \sqrt{(z - a)(z - b)}aba \ne b,支点为 a,ba,b

割线:例

  • 割线不唯一

  • 考虑 w=(za)12(zb)13w = {(z - a)^{\frac{1}{2}}(z - b)^{\frac{1}{3}}}aba \ne b,支点为 a,b,a,b, \infty

割线与基准值

选定基准值

在设置割线时,需要人为 定割线外某点的函数值作为基准。一旦选好了,割线外的所有点函数值均可以通过 连续性 唯一 确定。

割线与基准值:例

  • 考虑 f(z)=zf(z) = \sqrt{z}。支点 0,0, \infty。选割线为 (,0](-\infty, 0]

  • 选择 f(z=1)=+1f(z = 1) = +1

  • 得到 f(1+iϵ)=+if(-1 + i \epsilon) = + if(1iϵ)=if(- 1 - i \epsilon) = - iϵ0+\epsilon \to 0+

割线:例

  • 更一般地,对 x<0x < 0,割线的上岸和下岸的值已被确定,

    f(x+iϵ)=ix12,f(xiϵ)=ix12 .f(x + i \epsilon) = i |x|^{\frac{1}{2}}, \qquad f(x - i \epsilon) = - i |x|^{\frac{1}{2}} \ .

    割线

    割线上的点已经被 舍弃f(x<0)f(x < 0) 无定义

其它常见多值函数

  • 多值函数无处不在,除了根式函数,还有

    • 一般幂次函数 zαz^\alphaαC\alpha \in \mathbb{C}
    • 对数函数:ln(za)\ln (z - a)
    • 反三角函数 arcsinz\arcsin z, arccos\arccos, arctan\arctan
    • 单值函数、多值函数的各种复合,如

    (zazb)α,ln(zα+(1z2)β) , .\left(\frac{z - a}{z - b}\right)^\alpha, \qquad \ln \left(z^\alpha + (1 - z^2)^\beta\right) \ , \qquad \cdots \ .

其他空间上的复分析

  • 除了割线,还有别的方法治理多值性问题:多叶黎曼面 (Riemann surface)

  • f(z)=zf(z) = \sqrt{z} 为例:原点是一个 支点,绕原点一圈会有多值现象

    f(e2πiz)=f(z) .f(e^{2\pi i}z) = - f(z) \ .

  • 杜绝多值性的老方法:画割线,禁止穿越

  • 杜绝多值性的新方法:扩展定义域,把 e2πize^{2\pi i}zzz 看成两个 不同的点,但同时尊重 连续性

其它空间上的复分析

  • 先只关注单位圆,把单位圆所有点复制一遍

其它空间上的复分析

  • 利用函数的连续性,把两个单位圆 连接起来

动画:双圆

其它空间上的复分析

  • 两个原点合同,因为 f(z)f(z)原点没有多值性

    极简主义

    数学家崇尚 极简主义,不引入非必要的东西。f(z)f(z) 在原点处本身 f(0)=0f(0) = 0没有多值 现象,不需要 复制多一份原点。

其它空间上的复分析

  • 为了保持连续性,把两个单位圆连接起来,并共享原点

    一阶支点

    注意原点是一阶支点,转两圈,多值性消失。

其他空间上的复分析

  • z\sqrt{z} 对应的 Riemann surface


    双叶黎曼曲面

其他空间上的复分析

  • z\sqrt{z} 对应的 Riemann surface

    虚假的交汇

    双叶黎曼面实际 并没自相交,图中的交线来源于三维绘图空间的束缚。可以在高维空间中绘制不自交的双叶黎曼面。

其他空间上的复分析

  • z1/3z^{1/3} 对应的 Riemann surface


    三叶黎曼曲面

其他空间上的复分析

  • z1/4z^{1/4} 对应的 Riemann surface

    四叶黎曼曲面

其他空间上的复分析

  • lnz\ln z 对应的 Riemann surface


    无穷叶黎曼曲面

其他空间上的复分析

  • 除了 C\mathbb{C},还可以在其他空间上研究复变函数和微积分
  • 最简单的例子:C{}=CP1\mathbb{C} \cup \{\infty\} = \mathbb{C}P^1 上的复变函数实际上就是我们课程的内容

其他空间上的复分析

  • 例子:二维环面 T2T^2, 可以通过 C\mathbb{C} 上区域来构造

  • 考虑 C\mathbb{C} 中平行四边形

其他空间上的复分析

  • 环面上的任何一点都可以用 C\mathbb{C} 中平行四边形的点代表。

  • 环面上继承 C\mathbb{C} 的坐标 z,zˉz, \bar z:可以研究二维环面上的函数、极限、可导性等问题

  • 还可以考虑更加复杂的二维曲面,比如

  • 在这些曲面上均可研究解析函数

其他空间上的复分析

  • 还可以考虑高维空间上的复分析:复几何 (complex geometry), 代数几何 (algebraic geometry)

--- ### 共轭调和函数 - 调和方程 $$ \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = \left[\frac{\partial^2}{\partial x^2} + \frac{\partial^2}{\partial y^2}\right] u = 0 $$ * **定理**:当 $u$ 足够光滑, $$ \partial_z \partial_{\bar z} u = \frac{1}{4} \left[\frac{\partial^2}{\partial x^2} + \frac{\partial^2}{\partial y^2}\right]u $$ <div class='proof comment'> **证明** 直接利用复导数的定义,以及 $\partial_x \partial_y = \partial_y \partial_x$。 </div> --- ### 共轭调和函数 * $\partial_z \partial_{\bar z} u = 0$ 的**实**解: $$ u = \frac{1}{2} (f(z) + \overline{f(z)})$$ <div class='proof'> **解** 显然 $$ \partial_z [\partial_{\bar z} f(z)] = 0 , \qquad \partial_z \partial_{\bar z} \overline{f(z)} = \partial_{\bar z}[\partial_z \overline{f(z)}] = 0 $$ </div> --- ### 共轭调和函数 * 与 $u$ 共轭的调和函数:$v = \frac{1}{2i} (f(z) - \overline{f(z)}) + C$. <div class='proof comment'> **重新组合** 把 $u$ 和 $v$ 重新组合 $$ u + i v = f(z)$$ </div>

slide: 支点

slide: 割线

slide: 割线:例

slide: 割线:例

slide: 割线

slide: 割线:例

slide: 割线:例

slide: 割线与基准值